Εμείς ελέγχουμε τα γονίδιά μας

Δημοσιεύθηκε στις 16-09-2016

Ένα υγιές περιβάλλον οδηγεί σε υγιή κύτταρα. Ένα νοσηρό περιβάλλον οδηγεί σε κύτταρα που νοσούν. Όλα τα πειράματα που έκανα έως τώρα επιβεβαίωσαν ότι «Το περιβάλλον είναι αυτό που ελέγχει τη δραστηριότητα των γονιδίων» και ήταν το προμήνυμα για το ραγδαία αναπτυσσόμενο πεδίο της επιγενετικής («πάνω» από τη γενετική). Επιτέλους, η επικρατούσα επιστήμη αποδέχθηκε ότι δεν είναι τα γονίδια που καθορίζουν την τύχη των κυττάρων.

Πώς όμως αυτές οι μελέτες σχετίζονται με εσάς; Όταν κοιτάζετε τον εαυτό σας στον καθρέφτη, βλέπετε έναν μοναδιαίο ανθρώπινο οργανισμό - εσάς - που σας κοιτάζει πίσω. Ωστόσο, αυτό δεν είναι παρά μια παρανόηση. Δεν είμαστε μοναδιαίοι οργανισμοί. Είμαστε φτιαγμένοι από περίπου 50 τρισεκατομμύρια κύτταρα! Σε αυστηρό ορισμό, ένα ανθρώπινο ον είναι μια κοινότητα ζωντανών οργανισμών, των κυττάρων μας. Ειδικότερα, ένας άνθρωπος είναι ένα τρυβλίο καλλιέργειας, καλυμμένο με επιδερμίδα, που περιέχει 50 τρισεκατομμύρια κύτταρα. Το αίμα μας είναι το μέσο καλλιέργειας, το κυτταρικά ελεγχόμενο περιβάλλον του τρυβλίου καλλιέργειας, που βρίσκεται μέσα από το δέρμα μας.

Για την ακρίβεια, δεν παίζει κανένα ρόλο για τη μοίρα του κυττάρου αν είναι μέσα σ’ ένα πλαστικό τρυβλίο καλλιέργειας ή σε ένα τρυβλίο καλυμμένο από επιδερμίδα. Όπου κι αν ζει, η ζωή του καθορίζεται από το μέσο καλλιέργειας. Ως κυτταρικός βιολόγος ήμουν υπεύθυνος για τον έλεγχο της χημείας των κυττάρων που καλλιεργούσα σε πλαστικά τρυβλία. Ως «εαυτο-βιολόγος», εσείς ελέγχετε τη χημεία του δικού σας μέσου καλλιέργειας, του αίματος, μέσω της διατροφής σας και της λειτουργίας του εγκεφάλου σας. Όταν το μυαλό σας βιώνει την εμπειρία της αγάπης, αυτό οδηγεί τον εγκέφαλο να εκκρίνει στο αίμα νευροχημικές ουσίες όπως η ντοπαμίνη, η οξυτοκίνη και η αυξητική ορμόνη. Όταν αυτά τα χημικά προστίθενται στο μέσο καλλιέργειας κυττάρων που ζουν σ’ ένα πλαστικό τρυβλίο, τα κύτταρα αντιδρούν επιδεικνύοντας στιβαρή ανάπτυξη, όλο υγεία. Το ίδιο συμβαίνει στα κύτταρα που βρίσκονται στο επιδερμικά καλυμμένο τρυβλίο του σώματος – ναι, γενικώς είμαστε πιο υγιείς και δραστήριοι όταν είμαστε ερωτευμένοι.

Όμως, αν ο ίδιος εγκέφαλος, στο ίδιο σώμα, αντιληφθεί έναν εχθρικό κόσμο γύρω του, δεν εκκρίνει τα βιοχημικά του έρωτα. Αντίθετα, ο φόβος προκαλεί την απελευθέρωση ορμονών του στρες και φλεγμονωδών παραγόντων στο αίμα, όπως οι κυτοκίνες*. Αν αυτά τα χημικά προστεθούν στο μέσο καλλιέργειας κυττάρων σ’ ένα πλαστικό τρυβλίο, θα προκαλέσουν την αναστολή της ανάπτυξης των κυττάρων και ίσως και το θάνατό τους. Η χημεία του άγχους αναστέλλει την ανάπτυξη και τη συντήρηση των κυττάρων, γιατί εκτρέπει την ενέργεια του σώματος στην υποστήριξη μηχανισμών προστασίας. Γι’ αυτό, το άγχος αποτελεί τον κύριο παράγοντα ασθένειας και ευθύνεται σχεδόν για το 90% των επισκέψεων στο γιατρό.

Εδώ είναι σημαντικό να πούμε, ότι οι ορμόνες του άγχους έχουν πολλαπλούς ρόλους και ο τρόπος με τον οποίο ενεργούν σχετίζεται άμεσα με το είδος του «στρες» που βιώνει κάθε άτομο. Υπάρχουν δύο είδη στρες, το καθένα με διαφορετικές βιοχημικές συνέπειες: το κακό (δυσφορία) και το καλό (ευφορία). Η δυσφορία είναι αυτό που βιώνουμε όταν αντιλαμβανόμαστε κάποιο κίνδυνο για την επιβίωσή μας. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, ορμόνες όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη, μας αναγκάζουν να περάσουμε από τη λειτουργία της ανάπτυξης, σε αυτή της προστασίας, σώζοντας τη ζωή μας από μια άμεση απειλή (π.χ. από ένα λιοντάρι). Γίνεται όμως διαβρωτικό αν η απειλή είναι χρόνια (π.χ. το καθημερινό κυκλοφοριακό κομφούζιο ή μια δουλειά που κάνουμε, ενώ δεν μας αρέσει).

Η ευφορία, απ’ την άλλη, που κυριολεκτικά σημαίνει «καλό άγχος», γεννιέται όταν πιέζουμε το σύστημα σε συμπεριφορές που δεν είναι απειλητικές, όπως σε σωματικές δραστηριότητες, π.χ. αθλήματα ή σε πνευματικές δραστηριότητες, όπως το να γράψεις αυτό το βιβλίο και το να ερωτευτείς παθιασμένα! Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι η κορτιζόλη, κατεξοχήν ορμόνη του άγχους, δεν εκκρίνεται μόνο όταν μας απειλεί μια χιονοστιβάδα, αλλά και όταν ερωτευόμαστε με πάθος. Το 2004, μια σχετική μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Πίζας έδειξε ότι τα επίπεδα κορτιζόλης ήταν «σημαντικά υψηλότερα» μεταξύ των ατόμων που συμμετείχαν στην έρευνα και είχαν ερωτευτεί πρόσφατα, απ’ αυτά που διαπιστώθηκαν σε όσους δεν ήταν ερωτευμένοι. Το 2009, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τέξας βρήκαν ότι, γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα παρουσίασαν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, όταν τους ζητήθηκε να σκεφτούν τον αγαπημένο τους. Η αύξηση αυτή ήταν «ιδιαίτερα έντονη και σχετικά μεγάλης διάρκειας» στις γυναίκες που περνούσαν τον περισσότερο χρόνο τους αναπολώντας τις σχέσεις τους.

* ή «κυτταροκίνες», ονομασία μιας κατηγορίας από περισσότερες από 100 διακριτές πρωτεΐνες που παράγονται από τα λευκά αιμοσφαίρια και λειτουργούν κυρίως ως ρυθμιστές διαφόρων ορμονικών εκκρίσεων.

 
Απόσπασμα από το βιβλίο του Bruce H. Lipton ΤO ΦAINOMENO TOY MHNA TOY MEΛITOΣ που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τη Link Media.